Nieuwe generatie. Nieuw denken. Nieuw (samen) doen.

Zo stilletjes aan zijn we volgens mij in een derde evolutieplateau van de informatiemaatschappij geslopen. Eerst was daar het internet dat rond 1995 voor iedereen werd ontsloten. In de jaren daarna gingen we allemaal het internet op en iedereen (zorginstellingen incluis) hadden een website. Onder het motto: ik heb ‘n website dus ik besta. In een tweede evolutiegolf gingen we het internet gebruiken voor allerlei interactieve en communicatieve zaken. Zelf stond ik aan de wieg (er waren meerdere ouders) van een van s’ Nederlands eerste interactieve beslissingsondersteunende instrumenten: ‘Ik heb hoofdpijn: is het ernstig en wat moet ik doen?‘.

HAPPY 2009 !

De succesvolle dokter (I) – Over werkbezoeken op de vloer en wat we kunnen leren van managers en consultants?

In mijn werk spreek ik dagelijks met managers. Velen van hen zijn ‘van de vloer’. En dat is fijn en goed. Maar in het niet-meer- of minder-óp-de-vloer-zijn (dus letterlijk ván de vloer zijn …) schuilt het gevaar dat je niet meer van de vloer bent. Je mist het contact. Maar dat hoeft niet zo te gaan. En dat bleek ook bij het lunchbezoek dat ik vandaag genoot in een innovatief Fries ziekenhuis.

In het gesprek met de directeur hier kwamen zijn interne werkbezoeken ter sprake. Voor afdelingen niet vrijblijvend, maar wel naar alle vrijheid door hen zelf in te vullen. Zo komt deze manager niet zelden als patiënt in de wachtkamer te zitten of ondergaat ‘ie zelf poliklinische onderzoeken. Over health checks gesproken! Alle gekheid op een stokje: hoeveel (top)zorgmanagers hebben en / of nemen hier de tijd voor? Minimaal 1 keer per week een gestructureerd bezoek brengen aan een van jouw afdelingen. O.b.v. goed verwachtingsmanagement biedt je afdelingen zo een platform om hun beklag te doen of juist stand van zaken te geven van e.e.a. Maar de oplettend manager ziet, hoort, voelt en ruikt intussen ook een hoop.

Zo’n aanpak noem ik voor het gemak ‘mensgericht’. En er zijn er tal van. Een van de moderne termen ervoor is servant leiderschap (let wel: morgen is er weer een nieuwe term voor!). Dit zijn allemaal bruikbare en vaak nuttig in te zetten trucs uit het bedrijfsleven. ‘Op de vloer’ kunnen ze nog wel eens wat leren van dit soort management methoden. Niet zozeer letten op de inhoud, maar minstens ook op de vorm! Dat gaat verder dan bejegening en een schone witte jas (jawel: hygiëne & patiëntveiligheid).

Er zijn tal van vaardigheden en competenties die komen kijken bij het realiseren van een optimaal ‘zorgproduct’. En het onderhouden ervan, niet te vergeten. Managers, adviseurs en artsen (verpleegkundigen horen daar ook even bij – voor het gemak) werken steeds vaker samen. De verzuiling brokkelt af. Halleluja! Een volgende stap is dat we meer van elkaar gaan leren. In deze blog serie kom ik vaak terug op allerlei leiderschaps- en andere kwaliteiten die relevant blijken te zijn in de zorg. Soms is het prettig om wat meer overzichtelijk te hebben. Ik kwam recent een poging hiertoe tegen (zie ook: International Council for Quality Care (ICQC): een 360® kapstok van succesfactoren en aandachtspunten op het gebied van (persoonlijke) effectiviteit van zorgprofessionals en zorginstellingen. Vrij vertaald ziet die er zo uit: zie tabel (hieronder!).

Patiënt “Empowerment” of 4e LijnsGeneeskunde?

Al jaren horen we over zelfbeschikkingsrecht van patiënten. Sinds enige tijd wordt er vanuit het Haagse op aan gestuurd om de zorgconsument te laten kiezen. Tegelijkertijd kan deze (de consument) beschikken over onuitputtelijke hoeveelheden informatie en kan over de hele wereld te rade gaan bij lotgenoten. En kiezen doen ze die patiënten…

Toen ik enkele jaren geleden het handboek ‘Online Gezondheidinformatie & Lotgenotencontact’ samenstelde, was hier ook al wel sprake van. Vorige week viel mijn oog echter op een CBS-News nieuwsdocumentaire waarin de POWER van e-lotgenoten onomstotelijk werd neergezet. Patiënten zoeken elkaar via het internet op en organiseren zelf wetenschappelijk onderzoek met geneesmiddelen. Via het online patiëntenportaal ‘Patiënten zoals ik‘ blijkt een clinical trial in het leven geroepen voor het gebruik van lithium door ALS-patiënten. Wat in de ‘normale’ medische wereld doorgaans jaren voorbereiding vergt, werd hier in enkele dagen georganiseerd!

Middels de workshop ‘Interneteducatie’ droeg ik vorige week met veel plezier bij aan het congres van het Julius Centrum ( zie: programma en de workshop PP-presentatie i.s.m. collega’s van kiesBeter.nl). Deze Julius bijeenkomst stond in het kader van het rapport ‘Stille kennis’ (Berk, van der Steeg, Schrijvers, 2008). Deze dag werd mij nog eens duidelijk dat de kennis van nieuwe media nog sterk wisselt bij de bestuurders en managers van Patiënten en Gehandicapten organisaties. Maar des te meer aandacht hiervoor bestond er tijdens onze goedgevulde workshops. We zouden misschien kunnen zeggen: we ain’t seen nothing yet. De countervailing power van de patiënt lijkt nu echt op stoom te komen.

Samenwerken in telezorg

Enkele weken geleden was ik in Barbastro (Aragon, Noord Spanje) voor het Foro Europeo de Telemedicina De . reden: sinds zo’n jaar of 5 ben ik ‘independed expert reviewer’ voor de Europese Commissie. Deze mondvol betekent dat ik een aantal keren per jaar ergens in Europa samen met 2 collega’s door de EU gesubsidieerde projecten evalueer, in dit geval HealthOptimum. Dit pan-Europese telemedicine project wordt al een aantal jaar, stap-voor-stap, uitgerold door een consortium bestaande uit Spanje, Denemarken, Italië, Zweden en – sinds kort – Roemenië. In het kort: binnen het HealthOptimum project telemedicine wordt telemedicine gerealiseerd, met als uitgangspunt dat patiënten of zorgverleners niet van A naar B hoeven reizen, wanneer dit niet noodzakelijk is. Zeg maar: wanneer het ook anders kan. Teleconsultaties tussen perifere kliniekjes en superspecialisten in superziekenhuizen in het buitenland, videotelespreekuur met patiënten, telenascholing, teleuitwisseling van patiëntendossiers, telemonitoring van ouderen in de thuissituaties (bijvoorbeeld in het Pyrenese bergdorp waar ik deze blog schrijf): ik heb het allemaal live mogen aanschouwen, ook internationale telezorg activiteit tussen verschillende landen. En: het werkt echt. Dus niet als een pilot die straks weer op de fles gaat: neen, de Commissie is wel wijzer. Na uitvoerige marktverkenningen en testperiodes is het consortium nu in de fase van ‘deployment’ aangekomen: daadwerkelijke realisatie én opschaling. Uiteraard vanaf onafhankelijke afstand, heb ik de verschillende fasen vanaf het prille begin mogen meemaken. En hier, in Barbastro, zie ik voor de zoveelste keer de bekende gezichten uit verschillende windstreken van Europa.

Een van mijn lessen in dit traject tot nu toe, is dat dingen-beter-maken een band schept. Het is niet voor niets dat Kotter en andere verandergoeroes (zie ook de recente blog van C3-adviseur Elsbeth Reitsma) ons laten zien dat de eerste stap in het beklimmen van een (ijs)berg van verandering bestaat uit het vinden en borgen van ‘mutual interest’. Niet dat het binnen de HealthOptimum operatie altijd gemakkelijk is om 5 zeer verschillende culturen te laten samenwerken – bijvoorbeeld met oog op de noodzakelijke technische interoperabiliteit in Europa. Maar het is prachtig om te zien dat HealthOptimum nu is aanbeland in een fase van brede (inter)nationale opschaling. Met het topje van de veranderberg in zicht, lijkt ook het einde van een eerste pioniertijdperk bereikt. Tijd dus voor nog meer zorg-beter-maken.

Ouderen en technologie

We maken allemaal wel eens de fout van vooroordelen. En ik ook. Zo worden ouderen vaak in het hokje geplaatst van niet van-de-Internet-generatie te zijn. Op zich is dat waar, natuurlijk. Maar een groeiend aantal onderzoeken laat zien dat ouderen:

• de snelst groeiende groep internet gebruikers zijn (bron o.a.: www.cbo.nl);
• positief staan tegenover het gebruik van telezorg om hun chronische ziekte te monitoren (zie: AARP)
• ook massaal aan het chatten en bloggen zijn (zie bijv.: www.50plusnet.nl);
• de meeste baat hebben bij het inzetten van zorgvraag- en arbeidsbesparende technologie (zie: HMF/STG).

Maar bovenal is het bijzonder wanneer je met eigen ogen ziet dat ouderen – zij het wat trager – zelfs op zeer oude leeftijd ‘aan’ de computer gaan.

Tenslotte een knullig, maar aardig filmpje over technologie in relatie tot een ander vooroordeel (sport-voor-ouderen).

Wouter Keijser