Stel: je werkt op een SEH. Als SEH-arts of -verpleegkundige of je bent een van de talloze (assistent)specialisten die dagelijks patiënten komt zien op de SEH van jouw ziekenhuis. Bijvoorbeeld de SEH van het VUMC. En stel: op een dag zie je dat er camera’s zijn opgehangen en het blijkt dat zelfs op een deel van de spreek-/behandelkamers camera’s hangen die jou en jouw patiënten continu opnemen. Wat doe je dan? NIETS???
En stel verder: dit komt op gegeven moment allemaal in de pers. Iedereen is boos en verontwaardigd. Over JOUW ziekenhuis. Ben je dan ineens WEL helemaal woedend? Zo iets van: ‘Huh? Ohhhh! Waren dat dus geen bewakingscamera’s! Maar: DAT wist ik helemaal niet!’
Ammehoela.
Hier is meer aan de hand en wel het zeer waarschijnlijke feit dat zelfs in het VUMC, een van onze 8 academisch medische centra, een riskante cultuur van Calimero-denken, struisvogel gedrag en (dus) van onveiligheid bestaat. Was dit onlangs niet ook een van de conclusies over de levensgevaarlijke ‘ik-praat-niet-met-jouw-want-jij-bent-niet-van-mijn-specialisme-situatie’ op de ICs van het VUMC?
Welnu: pas wanneer de artsen zich gesterkt voelen door alle kritiek van landelijke pers en publieke opinie, geeft men uiting van woede en verontwaardiging. Met de wolven mee huilen? Of een voorbeeld van dat je wel linker uit kijkt om eerder je nek uit te steken… En degene die zich wel hadden uitgesproken? Bijvoorbeeld met: ‘Maar dit kan niet!’ tot ‘Ik wil dit niet!’. Hoe is het hen vergaan?
Wie is hier de hoofdschuldige? De raad van bestuur, die er alles aan wil doen om mee te gaan in zorgmarketing en denkt met ´maximale transparantie´ iets bij te dragen op het gebied van de VUMC reputatie? Kijk ons eens goed zijn emo/TV? Of het SEH-hoofd dat zich misschien niets heeft aangetrokken van kritieken vanuit de gelederen? Of tenminste heeft KUNNEN aantrekken? Of dokters die gewoon hun werk willen doen, het natuurlijk razend druk hebben, en dus wel linker uitkijken om in dialoog te gaan over commerciële gedoe van een TV-serie. (Welke dokter is nu niet ook maar een klein beetje gevoelig voor het TV-dokter effect: het zijn net echte mensen!). Of de patiënt die in de stress van de acute SEH-hulpvraag geen ‘nee’ wil of kan zeggen tegen de quit claim van die Eyework medewerker in een witte jas? Wie zal het zeggen… Alleen de Eyework medewerker kan echt verdacht worden van conflict of interest (lees: geld verdienen). Of deed deze persoon ook maar gewoon zijn/haar werk voor zijn baas (onze Arnie)?
Wat is nu de echte reden van dit ontzettend domme debacle? Nou: dus weer een cascade aan gedrag, waarbij een heel ziekenhuis aan hoogopgeleide mensen elkaar niet meer weet te ‘vinden’. Elkaar aanspreken is onmogelijk geworden door mythe-vorming tussen mensen en disciplines. Mythes als: ‘Wij hebben niets te zeggen’. ‘Het is niet mijn verantwoordelijkheid: ze zullen er wel goed over hebben nagedacht’. Of: ‘Ik ga er echt niet weer tegenin: heeft geen zin’. Maar intussen voelt men op z’n klompen aan. Vandaar de collectieve schreeuw van verontwaardiging, pas als het te laat is. IK HAD HET TOCH GEZEGD!!! Nee, dat had je niet. Inmiddels weten dat deze cirkelbeweging mensen doodt. (Laatst nog een verpleegkundige over een ervaring in haar opleidingstijd: Ik stond er bij en keek er na. Niemand durfde iets te zeggen. En die chirurg zette het verkeerde been af. Hij wist het ZEKER dat dit de goede was!)
In zorgorganisaties die doorpakken op gebied van een ‘cultuur-continu-gericht-op-verbeteren‘, zie je dat het topmanagement optimaal op de hoogte wil zijn van de cultuur op de werkvloer. Aanspreekgedrag moet alom aanwezig zijn en niet worden gehinderd door status of situatie. Eigen verantwoordelijkheid, steeds uitgaande van het belang van de patiënt, staat continu centraal: hoe hoog of laag je ook in de boom zit. Openheid – ‘zeggen-wat-je-doet-doen-wat-je-zegt’ – ook al is de ander geen superspecialist is de taal die iedereen binnen multidisciplinaire teams verstaat en spreekt. En ga zo maar door. Dit is allemaal te leren: ook voor de grootste hork.
Ja, je mag wel zeggen dat in geval van de VUMC-Eyeworks casus primair de verantwoordelijkheid ligt bij Raad van Bestuur. ‘Een beetje dom’? Nee, Maxima: onkundig op het gebied van de eigen interne cultuur – laat staan hoe je deze dan zou kunnen aanpakken. Maar eerlijk is eerlijk: dit domein is nogal nieuw en inzichten en de best practises ontwikkelen zich in snel tempo. Als Raad heb je een drukke agenda (net als dokters). Het enige waarvoor een moderne Raad voor moet waken is: het not invented here syndroom: conservatief denken dat menig Evidence Based Medicine dokter in de weg zit wanneer het om niet medisch inhoudelijke zaken betreft. Zoals cultuur, houding en gedrag. Een Raad van Bestuur zou de staf juist op dit gebied de weg moeten wijzen. Richting geven, zeg maar. Op z’n minst betekent dit op de hoogte te zijn van best practises.
We zullen zien wanneer (wat ‘of’ is m.i. geen kwestie) ook het VUMC, en in het bijzonder de Raad van Bestuur, overstag gaat en de zaak nu eens echt goed aan gaat pakken. Bijvoorbeeld zoals BrabantZorg of het recent gestarte TeamSTEPPS programma binnen UMCG. (Elmer, Wim, Wouter: binnenkort een ‘benen-op-tafel’ hierover? Mail maar even.).
Maar is daarmee de kous af? We geven lekker het management de schuld en gaan gewoon door met ons werk in de VU? Neen. Evenwel: de ervaring (en onderzoek) leert dat concern-breed verbetering op gebied van houding en gedrag significant gerelateerd is met hoe het topmanagement dit aanpakt. Hoe zij zelf laat zien dat het haar op individueel niveau menens is. Maar daarnaast is het aan vooral artsen zelf om in hun teams, waar zij formeel en informeel leiding geven en een voorbeeldrol hebben, deze cultuur op peil te brengen en te houden. Mooi gezegd. Lastig gedaan. Want dokters hebben dit niet geleerd (leiderschap en teamwork zijn namelijk goed te trainen). Dus, komen we weer uit bij de Raad van Bestuur: want die moet toch dit faciliteren? Oh, Catch 22.
De kans voor allemaal externe adviseurs en coaches die (ook in een witte jas) meehobbelen en feedback trainingen e.d. geven? Of is het eindelijk tijd om teamwork en leiderschap ontwikkeling op alle niveaus en in alle disciplines tot wasdom te laten komen? En wel op basis van train-de-trainer: het zelf doen en blijven doen. Zo doen wij dat hier, samenwerken.
We gaan het weer zien en gaan intussen lekker door waar we mee bezig waren 
TeamSTEPPS!
