Veranderen: dokters (e.a.) meekrijgen

Veranderen, vooral als het al langer ingeslepen gedrag betreft, is niet menselijk. Ander gezegd: niets in on-menselijker dan veranderen. Ja, evolueren: dáár zijn we als mensenras enorm goed in. Maar dat gaat vaak the hard way, middels een natuurlijke uitwas van de zwakken, de niet-aagepasten en dergelijke. Maar indien je als zorgmanager of -bestuurder een verandering wilt doorvoeren (lees: op korte termijn een goed gecontroleerde en geborgde evolutie wilt laten plaatsvinden), wil je liever niet de harde weg bewandelen. Ook wil je liever zoveel mogelijk mensen aan boord houden. Praktijkervaring en onderzoek laten zien dat wanneer je veranderingen ambieert die er toe doen, te maken krijgt met artsen. Als domeinexperts én -verantwoordelijken van het geneeskundige proces hebben zij een grote stem in wat in en rondom het primaire proces gebeurt, vanzelfsprekend. En dat geldt dus ook voor veranderingen en verbeterprocessen. Dit verloopt niet altijd soepel, hoor en zie ik vaak. Hoe komt dat en hoe kan dat anders?

Artsen zijn opgeleid om tot soms in het absolutisme door te denken en te overwegen. Sommigen hebben na hun opleiding juist moeten leren om snel de juiste beslissing te nemen (chirurgen), maar het gros zal alles wat nieuw is, eerst aan allerlei overwegingen onderwerpen. Werkt het? En hoe is dat bewezen? Maar, dát is geen multi center gerandomiseerd onderzoek! Nu is het niet zo dat artsen allemaal lekker de kont tegen de krib (of is het krip?) in gooien. Maar tot zover zijn dit allemaal geluiden die ik vaak hoor bij zorgveranderende collega’s – vaak niet-artsen. En tot zekere hoogte deel ik dergelijke ervaringen.

Het heeft geen zin om tegen wil en dank te weer te gaan tegen ‘die moeilijke artsen’. Een ‘conservatieve’ houding jegens veranderen is in de geneeskunde zelfs zeer wenselijk. Lees anders eens iets over evidence based medicine. Wie wil nou een ‘lekker innovatieve dokter’?  Een die vandaag die leuke paarse pil voorschrijft en morgen weer een gele? Ik bedoel maar. In de wereld van de ‘zorgveranderkunde’ zijn verschillende tips & tricks die je kunnen helpen om artsen ‘mee’ te krijgen in verander- en verbeterprocessen. Expliciet met behoud van hun geneeskundige autonomie. (Bij goede dokters lukt het ander niet – bij slechte soms wel). Onderstaande geeft een verkort overzicht van enkele aangrijpingspunten die ik zelf vaak toepas*. Veel open deuren? Misschien, maar in de praktijk worden ze m.i. iets te vaak over het hoofd gezien.

• Kruip in de huid van

Weet wat de drijfveren van (de meeste) artsen zijn. Kwaliteit (voor de patiënt); efficiëntie (ik-wil-niet-wachten); betrokkenheid (ook artsen willen er toe doen en hun input geven: maak hen deelgenoot van de verandering); waardering (ook dokters willen horen dat ze het goed doen – sommigen zelfs meer dan anders. Wees daartoe bereid: je zou het wellicht eens terug kunnen krijgen…). De consequenties van alle pogingen tot verandering of verbetering zullen bewust en onbewust aan deze waarden worden getoetst: dit kun je voor zijn door een goede voorbereiding.

• Kampioenen

Voor iedere zorgverbetering is het cruciaal dat een of meerdere artsen direct en actief betrokken worden. Zij moeten ook formeel een plaats krijgen, bijvoorbeeld in een advies- of stuurgroep. Selecteer een kampioen uiterst zorgvuldig en investeer in haar/hem. De niet-kampioenen zijn ook prima inzetbaar: hun kritische kijk kan je helpen om kritisch te blijven.

• Doen wat je zegt

Praten alleen is zinloos en soms zelfs schadelijk. Artsen die tijd nemen om naar je veranderverhaal te luisteren, verwachten dat je snel komt met concrete acties. In ieder geval verwachten ze follow up van je. Niets meer van je laten horen is dodelijk voor je relatie met hen (en met anderen). (je hebt ze de volgende keer misschien juist wel nodig!). Zorgvuldigheid, dus.

• Wees duidelijk

Onduidelijkheid is zand in de verander- en verbetermachine. Niet in de laatste plaats hier. Niet zelden merk ik dat allerlei communicatieproblemen goed bedoelde verbeterprocessen verstoren. Duidelijkheid kan soms lastig zijn, bijvoorbeeld juist en gevat formuleren wat je bedoelt. Maar durven zeggen waar het op staat: dat is in de zorg vaak nog steeds taboe. Alleen dit al doen, is een verbetering op zich . Duidelijkheid doet soms pijn, maar dat is tijdelijk. Met onduidelijkheid loop je kans op blijvende schade.

• Helpen

Hoe hoog artsen ook in de ‘zorgvoedselketen’ lijken te zitten, het zijn – net als wij – mensen met een drukke werkagenda. Ook zij kunnen hulp gebruiken en – wonder, wonder – die kunnen wij als veranderaars hen prima bieden. Vragen naar ‘wat beter kan’, ‘welke ideeën ze zelf (nog meer) hebben over verbeteren en veranderen’ of ‘waarmee ze nu echt geholpen zouden zijn’, kunnen – mits oprecht gemeend – je in onverwacht vruchtbare situaties en discussies brengen en/of een prima ruilhandel in het elkaar helpen en zelfs versterken.

Succes!

Aanvullingen? Meer weten? Laat weten.

WK

*De genoemde punten zijn afkomstig uit de werkmethode ‘Veranderen met dokters’.

Noot: deze blog verscheen eerder op ZorgBeterMaken.